polski angielski niemiecki
Piątek, 17 września 2021 r. Imieniny: Franciszka, Lamberty, Narcyza
77 Rocznica wybuchu Powstania Warszawskiego
 
77 lat temu, 1 sierpnia 1944 o godzinie 17 wybuchło Powstanie Warszawskie. Wymierzone militarnie przeciw Niemcom, było zrywem ludzi młodych, którzy mieli dość krwawej okupacji. Powstanie Warszawskie jest uznawane za jedno z najważniejszych wydarzeń w najnowszej historii Polski.
W rocznicę jego wybuchu w wielu miastach Polski zawyją syreny, aby oddać hołd wszystkim Powstańcom.
Zachęcamy do artykułu przygotowanego przez Pana Sebastiana Węgrzynowskiego, który opracował materiał o tym wydarzeniu.
Powiat Trzebnicki pamięta!

Dn. 20 listopada 1943 r. dowódca Armii Krajowej gen. Tadeusz Komorowski ps. „Bór” wydał dowódcom okręgów rozkaz o rozpoczęciu skierowanej przeciwko Niemcom akcji pod kryptonimem „Burza”. Akcja „Burza” była planem powstania zbrojnego i przejęcia władzy w Polsce przy użyciu sił Armii Krajowej. Kluczowe założenie wspomnianej koncepcji polegało na tym, że równocześnie z przesuwaniem się frontu wschodniego przez tereny państwa polskiego nastąpi sprawna mobilizacja oddziałów AK, które przystąpią do atakowania wycofujących się wojsk niemieckich w celu opanowania ziem polskich przed wkroczeniem Armii Czerwonej. Terenowym dowódcom Armii Krajowej oraz przedstawicielom Delegatury Rządu Rzeczypospolitej Polskiej na Kraj polecono ujawnianie się wobec wkraczających na ziemie polskie dowódców wojsk sowieckich w celu objęcia władzy wojskowej i cywilnej na wyzwolonym terenie.

Działania zbrojne w ramach akcji „Burza” Armia Krajowa prowadziła zasadniczo od marca do listopada 1944 r., a ponadto w bardzo ograniczonej formie jeszcze w styczniu 1945 r. Walkę rozpoczął okręg Wołyń, który w styczniu 1944 r. zmobilizował Dwudziestą Siódmą Wołyńską Dywizję Piechoty Armii Krajowej, biorącą udział w walkach pod Kowlem, na Polesiu i Lubelszczyźnie oraz uczestniczącą w wyzwalaniu m. in. Kocka i Lubartowa.

W lipcu 1944 r. wileńska brygada Armii Krajowej, a także nowogródzkie zgrupowanie AK przystąpiły do realizacji planu zdobycia Wilna (akcja „Ostra Brama”).

Na obszarze lwowskim w końcu lipca 1944 r. oddziały Armii Krajowej wzięły udział w wyzwoleniu Lwowa.

Oddziały AK zostały ponadto zmobilizowane w okręgu Białystok (4 zgrupowania pułkowe), na Polesiu (30. dywizja piechoty), w Lublinie (3 i 9 dywizja piechoty, współdziałające z jednostkami sowieckimi w wyzwalaniu m. in. Krasnegostawu i Szczebrzeszyna) oraz – co szczególnie ważne – w podokręgu Wschód obszaru warszawskiego (4 zgrupowania pułkowe, walczące m. in. w rejonie Tłuszcza i Radzymina).

Początkowo plan „Burza” nie przewidywał walk w samej stolicy – słusznie obawiano się odwetu nazistów. Oddziały warszawskie Armii Krajowej miały opuścić miasto i podjąć walkę na terenie zachodniego podokręgu Obszaru Warszawskiego AK.

W dn. 21 lipca 1944 r. Komenda Główna Armii Krajowej postanowiła objąć akcją „Burza” również teren stolicy, w celu wyzwolenia Warszawy przez siły polskie, a nie przez wojsko sowieckie.

Dn. 25 lipca 1944 r. KG AK wydała rozkaz gotowości do powstania w całym kraju. Od dn. 26 lipca 1944 r. podjęto rozmowy z aliantami na temat udzielenia wsparcia podczas planowanej akcji zbrojnej w stolicy Polski. Dodać należy, że władze brytyjskie odrzuciły prośbę Polaków, stwierdzając, że Warszawa znajduje się w sowieckiej strefie operacyjnej i to Armia Czerwona powinna wyzwolić stolicę Polski.

O podjęciu walki w samej Warszawie zadecydowały zatem względy polityczne: wiedziano już, że oddziały AK i struktury Delegatury Rządu Rzeczypospolitej Polskiej na Kraj, ujawniające się zgodnie z założeniami akcji „Burza”, były rozbrajane przez władze sowieckie, a pojmanych więziono. Ponadto uznano, że opanowanie stolicy przez AK i objęcie w niej władzy przez krajowe agendy rządu RP na uchodźstwie zmusi niejako ZSRR do uznania prawa Polski do niezależności, choć w tym czasie rozpoczął już działalność ściśle podporządkowany Stalinowi Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego.

Dn. 28 lipca 1944 r. rząd upoważnił Delegaturę Rządu i Komendę Główną AK do ogłoszenia powstania w Warszawie w momencie dla nich dogodnym. W dn. 31 lipca 1944 r. po otrzymaniu wiadomości o czołgach sowieckich, znajdujących się już na obrzeżach Pragi, Komenda Główna Armii Krajowej podjęła zaakceptowaną przez Delegata Rządu decyzję o rozpoczęciu walk na terenie stolicy w dn. 1 sierpnia 1944 r. o godzinie 17.00 (tzw. godzina „W”).

Dziś mija 77 lat od tamtego wydarzenia.

Przed rozpoczęciem walk siły Armii Krajowej szacowane były łącznie na ok. 50 tys. żołnierzy. Akowcy dysponowali 6 tys. sztuk broni palnej, 45 tys. granatów oraz zapasem amunicji, który powinien wystarczyć na 2 lub 3 dni walk. Jednostki innych organizacji zbrojnych, takich jak AL, PAL, KB, NSZ zebrały ok. 2,5 tys. żołnierzy. Siły niemieckie liczyły prawie 20 tys. znakomicie uzbrojonych żołnierzy i policjantów. Prócz tego w Warszawie przebywały liczne pododdziały jednostek niemieckich, kierowanych stamtąd na front. Naziści już od jakiegoś czasu liczyli się z możliwością wybuchu powstania w stolicy okupowanej Polski. Wiosną 1944 roku umacniali strategiczne obiekty na terenie miasta. Tymczasem prowadzenie w pośpiechu i w konspiracji mobilizacji sił powstańczych w stolicy spowodowało, że rozkaz, w którym wskazano godzinę „W” nie dotarł na czas do części dowódców i oddziałów. Poza tym w wielu rejonach Warszawy doszło do potyczek z Niemcami jeszcze przed godziną 17.00, co zaalarmowało hitlerowców. Tym samym powstańcy sami siebie pozbawili jakże istotnego atutu w walce z Niemcami, którym był element zaskoczenia.

Powstanie warszawskie rozpoczęło ok. 23 tys. polskich żołnierzy, w tym tylko 10% uzbrojonych, ogólnym szturmem na rozrzucone po całym mieście kluczowe niemieckie punkty oporu.

Niestety powstańcy nie zdołali zdobyć większości atakowanych obiektów, m. in. dzielnicy z siedzibami władz administracyjnych – pałacu Brühla, i policyjnych – rejonu alei Szucha, Dworca Głównego, Poczty Głównej, Komendy Miasta, Uniwersytetu Warszawskiego, Muzeum Narodowego, elektrowni, Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych, Cytadeli, Dworca Gdańskiego, Domu Akademickiego przy placu Narutowicza, lotnisk na Okęciu i Bielanach, mostów przez Wisłę. Podczas zażartych walk ponieśli znaczne straty. Zabitych zostało ok. 2 tys. powstańców, przy stratach niemieckich wynoszących zaledwie 0,5 tys.

Polacy opanowali za to zwarty zespół dzielnic mieszkalnych w Śródmieściu i mniejsze zespoły budynków w innych dzielnicach. Przeważająca część oddziałów powstańczych z Żoliborza, Ochoty i z części Mokotowa wycofała się do podwarszawskich lasów, to znaczy do Puszczy Kampinoskiej, lasów sękocińskich i kabackich. Oddziały praskie powróciły do konspiracji.

Do dn. 4 sierpnia 1944 r. powstańcy prowadzili działania ofensywne, zdobywając kilka istotnych punktów oporu hitlerowców, m. in.: Pocztę Główną, elektrownię, Państwową Wytwórnię Papierów Wartościowych, pałac Blanka, Bank Polski na Bielańskiej. Nocą z 4 na 5 sierpnia 1944 r. na Żoliborz wróciło zgrupowanie z Puszczy Kampinoskiej. W dn. 4 sierpnia 1944 r. Komenda Główna Armii Krajowej zakazała atakowania Niemców, co było spowodowane brakiem amunicji. Od dn. 3 sierpnia 1944 r. premier rządu Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie bezskutecznie prosił Stalina o udzielenie powstańcom pomocy wojskowej. W okresie od dn. 4 sierpnia do dn. 21 września 1944 r., po zmianie stanowiska władz brytyjskich w sprawie powstania warszawskiego, samoloty alianckie dokonywały zrzutów broni, amunicji i żywności nad Warszawą i Puszczą Kampinoską. W sumie z południowych Włoch wystartowało 199 samolotów, w tym 94 polskie, które przewiozły łącznie 233 tony zaopatrzenia, z czego tylko 47 ton odebrali powstańcy.

W pierwszych dniach powstania ukształtowały się trzy ośrodki walki. Były to: Śródmieście z Wolą i Starym Miastem, Dolny Mokotów i Żoliborz. Ośrodki te zostały zorganizowane w trzy grupy taktyczne, to znaczy Śródmieście, którym dowodził podpułkownik E. Pfeiffer, ps. „Radwan”, Północ, obejmującą Stare Miasto, Powązki, Marymont, Żoliborz i Puszczę Kampinoską, dowodzoną przez podpułkownika K. Ziemskiego, ps. „Wachnowski”) oraz Południe, które obejmowało Mokotów, Czerniaków, lasy chojnowskie i kabackie, dowodzone przez podpułkownika J. Rokickiego, ps. „Karol”.

Od dn. 5 sierpnia 1944 r. Niemcy z udziałem nowoprzybyłych do Warszawy oddziałów SS, policji, jednostek frontowych i lotnictwa, rozpoczęli zmasowane natarcie na Woli i Ochocie, mające na celu otwarcie tras komunikacyjnych przez mosty. Po przełamaniu oporu zgrupowania podpułkownika J. Mazurkiewicza („Radosława”), które okrążone przebiło się na Stare Miasto, w dn. 5 i 6 sierpnia 1944 r. Niemcy zdobyli Wolę i odcięli Stare Miasto od Śródmieścia, po czym wymordowali ok. 40 tys. osób cywilnych. W dn. od 4 do 11 sierpnia 1944 r. hitlerowcy zdobyli Ochotę i tam także dopuścili się rzezi ludności cywilnej. Kolejne uderzenie niemieckie zostało skierowane na Stare Miasto, zamykające wylot trasy komunikacyjnej na most Kierbedzia. Naziści, po nieudanej próbie opanowania dzielnicy na skutek pojedynczego uderzenia, zaczęli systematycznie burzyć budynki mieszkalne z wykorzystaniem sił artyleryjskich i lotnictwa. Po zepchnięciu powstańców bliżej centrum Starego Miasta z dn. 19 sierpnia 1944 r. zaczęli szturm generalny. Zgrupowanie partyzanckie z Puszczy Kampinoskiej usiłowało udzielić pomocy zbrojnej obrońcom Starówki. Po bezskutecznej próbie przebicia się przez Powązki zgrupowanie to przeniosło się na Żoliborz i tam w nocy z 19 na 20 sierpnia 1944 r. oraz w nocy z 20 na 21 sierpnia 1944 r. przy znacznych stratach własnych bezskutecznie atakowało Dworzec Gdański. W dn. od 25 sierpnia 1944 r. do dn. 1 września 1944 r. kanałami ewakuowano obrońców Starego Miasta do Śródmieścia (4,5 tys.) i na Żoliborz (0,8 tys.). Bezbronna ludność cywilna (80 tys.) i ciężko ranni (8 tys.) zostali w dużej części wymordowani przez Niemców. Pozostałych przy życiu hitlerowcy wywieźli do obozu w Pruszkowie. W innych dzielnicach Warszawy w sierpniu 1944 r. powstańcy wzmacniali swoje pozycje obronne. W Śródmieściu zdobyli m. in.: gmach PAST-y, Pałac Staszica, Komendę Policji oraz budynek YMCA.

W dn. 13 sierpnia 1944 r. dowództwo powstania warszawskiego zostało oficjalnie potępione przez władze ZSRR. Ponadto w dn. 15 sierpnia 1944 r. Sowieci nie zgodzili się na to, by bombowce amerykańskie przeprowadziły wahadłowy lot zaopatrzeniowy dla Warszawy, połączony z lądowaniem na lotnisku pod Połtawą. Niemniej jednak na skutek presji, spowodowanej ujawnieniem światowej opinii publicznej negatywnego wobec powstańców warszawskich stanowiska rządu sowieckiego oraz na skutek uporu premiera Wielkiej Brytanii Winstona Churchilla Stalin zgodził się na jeden lot zaopatrzeniowy na początku września 1944 r.

Po upadku Starego Miasta naziści natychmiast zaczęli oczyszczanie tej dzielnicy, licząc się z ewentualnością sowieckiego ataku na Pragę i koniecznością organizowania linii obrony wzdłuż zachodniego brzegu Wisły. W dn. od 3 do 6 września 1944 r. wyparli powstańców z Powiśla. Od dn. 5 września 1944 r. atakowali Śródmieście wzdłuż Alei Jerozolimskich, usiłując udrożnić trasę komunikacyjną przez most Poniatowskiego. W dn. od 9 do 10 września 1944 r.  dowódcy powstania zainicjowali rozmowy kapitulacyjne, które zostały przerwane po otrzymaniu informacji o amerykańskim locie zaopatrzeniowym oraz o rozpoczęciu sowieckiego natarcia na Pragę. W dn. 11 września 1944 r. hitlerowcy zaatakowali Czerniaków, który w dn. 13 września 1944 r. pozbawili łączności ze Śródmieściem.

W dn. od 16 do 21 września 1944 r. oddziały drugiej dywizji piechoty Wojska Polskiego przekroczyły Wisłę, tworząc niewielkie przyczółki na Żoliborzu, Powiślu, Czerniakowie i nawiązując kontakt z oddziałami powstańczymi. Mimo to połączone siły powstańców i żołnierzy nie zdołały odeprzeć hitlerowskiego kontruderzenia. Przeważająca część polskich powstańców i żołnierzy poległa w walce lub została bestialsko zamordowana.

Od dn. 13 września 1944 r. zrzuty dla walczących powstańców rozpoczęło lotnictwo sowieckie. W dn. 18 października 1944 r. 110 amerykańskich bombowców przeprowadziło zrzut nad stolicą Polski. Powstańcy przejęli jedynie 30% zasobów.

W dn. 24 września 1944 r. naziści zaatakowali Mokotów. W dn. 26 września 1944 r. niektórzy obrońcy kanałami przedostali się do Śródmieścia (0,6 tys.), pozostali w dn. 27 września 1944 r. poddali się Niemcom. Również w dn. 27 września 1944 r. oddziały hitlerowskie zaczęły operację likwidowania grupy partyzanckiej w Puszczy Kampinoskiej. W dn. 29 września 1944 r. oddziały polskie, usiłujące przebić się przez okrążenie, zostały pokonane pod Jaktorowem. W dn. 29 września 1944 r. Niemcy zaatakowali Żoliborz, którego obrońcy poddali się następnego dnia.

Ostatnia z dzielnic, której jeszcze bronili powstańcy warszawscy – Śródmieście – skapitulowała w dn. 2 października 1944 r.

Układ kapitulacyjny gwarantował powstańcom prawa kombatanckie oraz zakazywał stosowania odpowiedzialności zbiorowej wobec ludności cywilnej. Oddziały powstańcze, to znaczy 8 Dywizja Piechoty AK im. R. Traugutta – oddziały żoliborskie, 10 Dywizja Piechoty AK im. S. Okrzei – oddziały mokotowskie, 28 Dywizja Piechoty AK im. M. Rataja – oddziały śródmiejskie, tuż przed kapitulacją zostały przekształcone w Warszawski Korpus Armii Krajowej i do dn. 5 października 1944 r. opuściły stolicę.

Ludność cywilną wysłano najpierw do obozu przejściowego w Pruszkowie, następnie skierowano na terytoria okupowane przez Niemców. Część młodzieży i powstańców wywieziono do obozów pracy i obozów koncentracyjnych.

Cel powstania warszawskiego nie został osiągnięty. Zdaniem historyków straty niemieckie wyniosły 10 tys. zabitych, 6 tys. zaginionych, 9 tys. rannych, prawie 300 czołgów, dział szturmowych i samochodów pancernych. Straty powstańców szacowane są na ok. 10 tys. zabitych, 7 tys. zaginionych, 5 tys. ciężko rannych, do niewoli trafiło ok. 16 tys. żołnierzy, przy czym w czasie walk zginęło 150–200 tys. osób cywilnych.

Świadomie destrukcyjne działania Niemców, prowadzone w czasie trwania powstania i po jego upadku doprowadziły do całkowitego zniszczenia ok. 70% majątku stolicy.

01-08-2021
Szukaj w artykułach
Wrzesień 2021
Pn Wt Śr Cz Pt So N
    1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30